AC- of DC-gekoppeld: welke omvormeropstelling past bij jouw thuisbatterij?

Een AC-gekoppelde thuisbatterij heeft een eigen omvormer die los van je bestaande zonnepanelen-omvormer op je huisinstallatie aansluit, terwijl een DC-gekoppelde batterij één hybride omvormer deelt met je zonnepanelen. In de markt kiezen veel aanbieders voor AC als je al zonnepanelen met een werkende omvormer hebt, omdat je dan geen bestaand apparaat hoeft te vervangen. Mijnhuisinstallaties plaatst uitsluitend een DC-gekoppelde hybride omvormer — de KSTAR BluESpark-serie (E5KT-D22 of E10KT-D22) — dus dit artikel is vooral bedoeld om de markt in het algemeen uit te leggen en te laten zien waarom wij voor DC kiezen.

Verkopers laten de AC/DC-afweging nog weleens eenzijdig klinken: DC-gekoppeld zou altijd efficiënter zijn, AC zou altijd trager en verliesgevender zijn. In de praktijk is het verschil in dagelijks gebruik vaak kleiner dan die pitch suggereert, en hangt de beste keuze sterker af van je bestaande situatie — heb je al zonnepanelen, hoe oud is je omvormer, wil je noodstroom — dan van een blanco rendementsvergelijking op papier.

Dit artikel loopt de knopen langs die er bij AC of DC echt toe doen: het rendementsverschil en waar dat vandaan komt, wat het kost als je een werkende omvormer vervangt voor ons DC-gekoppelde systeem, wat er met garantie gebeurt, wat je aan noodstroom overhoudt, en hoe de meldplicht bij je netbeheerder werkt. Onderaan staat een beslistabel die de kernvraag samenvat: wanneer is AC in de markt logisch, en wanneer is DC — ons systeem — de betere keuze?

Het verschil zit in het punt waar de stroom van je zonnepanelen en die van je batterij samenkomen: vóór of ná de omzetting van gelijkstroom naar wisselstroom. Zonnepanelen leveren gelijkstroom (DC), een batterij slaat gelijkstroom op, en alles wat je in huis gebruikt of teruglevert aan het net is wisselstroom (AC) — die omzetting gebeurt altijd door een omvormer, de vraag is alleen door welke.

Bij een AC-gekoppelde batterij heeft de batterij zijn eigen omvormer, apart van je bestaande zonnepanelen-omvormer. Je zonnepanelen zetten hun gelijkstroom om naar wisselstroom via hun eigen omvormer, zoals ze al deden vóór je een batterij had; wil de batterij die stroom opslaan, dan zet de batterij-omvormer die wisselstroom weer terug om naar gelijkstroom. Bij het ontladen gebeurt het omgekeerde. Dat is precies de dubbele omzetting die verderop in dit artikel het rendementsverschil verklaart.

Bij een DC-gekoppelde batterij — vrijwel altijd aangeduid als een hybride omvormer-opstelling — komen de gelijkstroom van je zonnepanelen en die van de batterij samen aan de gelijkstroomzijde van één omvormer, die zowel je zonnepanelen als je batterij aanstuurt. Er is maar één omzetting naar wisselstroom nodig, ongeacht of de stroom rechtstreeks van je panelen komt of eerst via de batterij ging. Fabrikanten als Tesla laten in hun eigen documentatie overigens zien dat dezelfde batterij-hardware vaak zowel AC- als DC-gekoppeld kan worden ingezet, afhankelijk van welke omvormer je eromheen zet — het is dus een keuze van architectuur, niet per se van merk. Onze pagina over thuisbatterij installeren laat zien hoe deze keuze tijdens de schouw wordt meegenomen in de rest van je installatie.

Een AC-gekoppelde batterij verliest meer energie aan omzetting dan een DC-gekoppelde batterij, omdat de stroom bij het laden vanaf zonnepanelen een omzetting extra doorloopt; hoeveel dat in de praktijk daadwerkelijk scheelt op je jaarrekening hangt af van hoeveel van je batterijlading rechtstreeks van je eigen zonnepanelen komt versus uit het net. Voor de volledige technische uitleg van waar rendementsverlies in een thuisbatterij vandaan komt — inclusief laad- en ontlaadverliezen die bij AC én DC gelden — verwijzen we naar rendement en verliezen van een thuisbatterij; dat herhalen we hier niet.

Wat we hier wel kunnen laten zien, zijn concrete cijfers uit datasheets van fabrikanten die beide opstellingen aanbieden. Tesla geeft voor de Powerwall 3 een "Solar to Battery to Home/Grid Efficiency" van 89% op — dat is het typische praktijkrendement van zonnestroom die eerst via de batterij loopt voordat hij in huis gebruikt of teruggeleverd wordt. Diezelfde datasheet noemt voor zonnestroom die rechtstreeks wordt gebruikt, zonder opslag, een rendement van 97,5%. Het verschil van ruim 8 procentpunt is dus niet het "AC-verlies" op zich, maar het totale verlies van opslaan en weer ontladen, inclusief batterijverliezen die bij zowel AC als DC optreden.

Aan de andere kant van het spectrum noemt SolarEdge voor zijn Nexis-hybride-omvormer met batterij een Europees gewogen rendement van 98,4 tot 98,75%, meldt pv magazine — een cijfer dat overigens de omvormer als geheel betreft, niet specifiek het laadpad via de batterij. Diezelfde bron meldt dat elke afzonderlijke batterijmodule van de Nexis een eigen DC-DC-omvormer heeft met een rendement van 92%, wat aangeeft dat ook een DC-gekoppeld systeem niet zonder omzettingsverlies werkt: de batterijmodule zelf zet spanningen om, ook al blijft dat binnen één hybride omvormer.

Het eerlijke beeld is dus genuanceerder dan "DC is altijd efficiënter". Beide opstellingen kennen omzettingsverlies; bij AC zit een deel daarvan in een extra, aparte stap, bij DC zit een vergelijkbaar verlies verstopt in de interne DC-DC-conversie van de batterijmodule zelf. Voor de meeste huishoudens, waar een flink deel van het stroomverbruik toch al rechtstreeks van de zon komt zonder via de batterij te gaan, en een ander deel juist 's avonds of 's nachts uit de batterij komt ongeacht de opstelling, is het verschil in jaarlijkse energieopbrengst kleiner dan het verschil in rendementspercentage op de datasheet doet vermoeden.

Heb je al zonnepanelen met een omvormer die naar behoren werkt, dan kun je bij aanbieders die dat voeren in de meeste gevallen kiezen voor een AC-gekoppelde batterij zonder die omvormer aan te raken; kies je voor een DC-gekoppeld systeem zoals dat van Mijnhuisinstallaties, dan betaal je in de praktijk voor een hybride omvormer die in de prijs van het systeem is inbegrepen. Dat is de kern van de afweging voor iedereen die niet met een lege lei begint.

Een AC-gekoppelde batterij wordt als apart apparaat op je huisinstallatie aangesloten, met een eigen omvormer die is meegeleverd met de batterij. Je bestaande zonnepanelen-omvormer blijft precies doen wat hij al deed. SMA presenteert zijn Sunny Boy Storage-batterij-omvormer expliciet als geschikt voor zowel nieuwe als bestaande ("retrofitted") installaties, en noemt de "beproefde AC-koppeling" als reden waarom het toevoegen van een batterij aan een bestaande zonnepanelen-installatie eenvoudig blijft. Voor jou als eigenaar van een werkende installatie betekent dit: geen ingreep in je bestaande omvormer, geen nieuwe bekabeling naar je zonnepanelen, en een batterij die relatief onafhankelijk van je huidige merk en type omvormer te plaatsen is.

Kies je voor het DC-gekoppelde systeem van Mijnhuisinstallaties, dan maakt je bestaande zonnepanelen-omvormer plaats voor de KSTAR-hybride omvormer die zowel je zonnepanelen als de nieuwe batterij aanstuurt — ook als je huidige omvormer nog prima functioneert. Onze prijzen vanaf € 7.018 (5,12 kWh) tot vanaf € 13.129 (15,36 kWh), met 10,24 kWh vanaf € 10.285 als standaard, incl. btw en installatie (zie wat kost een thuisbatterij voor het volledige overzicht) gaan daarom altijd uit van die vervanging: de hybride omvormer zit al in dat bedrag, je betaalt niet apart voor een nieuwe omvormer bovenop de prijs.

Er zijn twee situaties waarin die vervanging voor iemand met bestaande zonnepanelen sowieso geen gemiste besparing is: als je omvormer toch al aan het einde van zijn levensduur is en binnenkort vervangen moet worden, of als je nog geen zonnepanelen hebt en met een nieuwe installatie begint. Wil je juist per se je huidige, goed functionerende omvormer laten staan en een apart AC-gekoppeld batterij-omvormertje toevoegen, dan is dat een keuze die andere aanbieders in de markt bieden; Mijnhuisinstallaties plaatst dat niet.

• Werkende omvormer, geen vervangingsplannen: elders in de markt voorkomt AC-gekoppeld onnodige extra kosten voor een nieuwe hybride omvormer; bij ons zit die omvormer altijd in de prijs.
• Omvormer nadert het einde van zijn garantietermijn of levensduur: DC-gekoppeld combineert de batterij dan met een vervanging die toch al nodig was.
• Nieuwe zonnepanelen-installatie zonder omvormer: DC-gekoppeld is de standaardkeuze, omdat er nog geen bestaande omvormer is om te ontzien.

Bij beide opstellingen blijft de wettelijke garantie op je product gewoon gelden, maar wie je aanspreekt bij een storing verschilt: bij AC-gekoppeld blijven je zonnepanelen-omvormer en je batterij twee aparte producten met elk hun eigen leverancier, bij DC-gekoppeld valt de garantie op je oude omvormer weg zodra die vervangen wordt. De ACM legt het onderscheid tussen twee soorten garantie helder uit: op alles wat een verkoper aan een consument verkoopt, zit wettelijke garantie, zonder vaste termijn — hoelang die duurt hangt af van gemaakte afspraken, beloftes en wat je als consument redelijkerwijs mag verwachten. Daarnaast bestaat fabrieksgarantie, een aparte belofte van de fabrikant zelf, met een eigen looptijd en eigen voorwaarden.

Voor wie je aanspreekt maakt de ACM een scherp onderscheid: de verkoper is verantwoordelijk voor de wettelijke garantie, de fabrikant voor de fabrieksgarantie. Bij een AC-gekoppelde batterij die je toevoegt aan een bestaande, goed functionerende zonnepanelen-installatie, verandert er aan die verantwoordelijkheidsverdeling niets: je zonnepanelen-omvormer blijft onder de garantie van zijn eigen leverancier vallen, en de nieuwe batterij krijgt zijn eigen garantie via de partij die hem verkocht en geïnstalleerd heeft. Twee aparte producten, twee aparte garantietrajecten, en bij een storing weet je op basis van welk apparaat het probleem zit meteen bij wie je moet zijn.

Bij een DC-gekoppelde vervanging ligt dat anders. Vervang je een werkende omvormer door een nieuwe hybride omvormer, dan vervalt de garantie op de oude omvormer feitelijk vanaf het moment dat je hem buiten gebruik stelt — je hebt er immers geen belang meer bij, maar het is ook niet meer relevant, want het apparaat staat er niet meer. De nieuwe hybride omvormer krijgt zijn eigen fabrieksgarantie: SMA noemt voor zijn AC-gekoppelde Sunny Boy Storage een garantietermijn die met een gratis verlenging oploopt van 5 naar 10 jaar, en SolarEdge geeft voor de Nexis-hybride-omvormer met batterij eveneens een garantietermijn van 10 jaar, meldt pv magazine. Belangrijker dan de exacte termijn is dat je na een DC-gekoppelde omvormervervanging nog maar met één garantietraject te maken hebt voor zowel je zonnepanelen-aansturing als je batterij, in plaats van twee.

Ongeacht de opstelling geldt: laat de installatie altijd uitvoeren door een InstallQ-erkende installateur die volgens NEN 1010 werkt. NEN bevestigt dat een installatie die aan die norm voldoet een rechtsvermoeden van conformiteit geniet aan de wettelijke veiligheidseisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving — voor jou relevant omdat een verzekeraar of garantieverstrekker bij een storing of schade kan vragen of de installatie volgens de norm is aangelegd. Bewaar daarom bij zowel een AC- als een DC-gekoppelde keuze het installatierapport en de garantiebewijzen van elk apparaat apart, zodat je bij een storing meteen kunt aantonen welk onderdeel waar viel.

Zowel AC- als DC-gekoppelde batterijen schakelen bij een stroomstoring standaard uit, en beide hebben een aparte voorziening nodig om toch stroom te kunnen leveren tijdens zo'n storing; het verschil zit in wat er nodig is om ook je zonnepanelen tijdens die storing te laten bijladen. Op noodstroom bij stroomuitval lees je de volledige uitleg van eilandbedrijf, de EPS-voorziening en de drie niveaus van noodstroom die daar worden onderscheiden; hier gaan we specifiek in op wat de AC- of DC-keuze daaraan toevoegt.

Bij een AC-gekoppelde batterij levert de batterij-omvormer zelf het noodstroomvermogen, los van je zonnepanelen-omvormer. SMA's Sunny Boy Storage heeft bijvoorbeeld een geïntegreerde Secure Power Supply-functie die handmatig kan worden ingeschakeld en die één stroomkring met een nominaal vermogen tot 3,7 kW vanuit de batterij kan voeden; met een optionele fasekoppelaar kan het systeem automatisch de volledige elektriciteitsvoorziening van alle drie de stroomkringen van de woning overnemen bij een netstoring, meldt SMA. Tesla's Powerwall 3 vraagt voor noodstroom een aparte Backup Gateway, die bij een storing de woning loskoppelt van het net om terugvoeding naar het net te voorkomen — een veiligheidsmaatregel die geldt ongeacht of je AC- of DC-gekoppeld werkt.

Bij een DC-gekoppelde batterij zit de noodstroomfunctie doorgaans in dezelfde hybride omvormer die ook de batterij aanstuurt, en dat heeft een praktisch voordeel: omdat de zonnepanelen op dezelfde omvormer zijn aangesloten als de batterij, kan die omvormer er tijdens eilandbedrijf voor zorgen dat de zonnepanelen blijven bijladen in de batterij, zolang de omvormer dat ondersteunt. Bij een AC-gekoppelde opstelling profiteren je zonnepanelen niet automatisch mee van noodstroom: alleen als je bestaande zonnepanelen-omvormer zelf ook eilandbedrijf ondersteunt, of als je specifiek een AC-batterij-omvormer kiest die daarvoor is uitgerust, blijven de panelen tijdens een storing bijladen. Vraag dit expliciet na bij je installateur als noodstroom voor jou een belangrijke reden is om een batterij aan te schaffen.

Voor het vermogen dat je tijdens noodstroom kwijt kunt, geldt bij beide opstellingen dat het gaat om het vermogen van de omvormer of de noodstroomvoorziening, niet om de opslagcapaciteit van de batterij: Tesla's Powerwall 3 heeft bijvoorbeeld een nominaal AC-vermogen van 3,68 tot 5 kW per unit, SolarEdge's Nexis biedt tot 20 kW driefasige noodstroom met een maximum van 6,6 kW per fase, meldt pv magazine. Hoeveel daarvan je nodig hebt, hangt af van welke apparaten je tijdens een storing wilt kunnen blijven gebruiken — vraag je installateur dit door te rekenen op basis van je eigen aansluiting en apparatuur.

Elke thuisbatterij, of hij nu AC- of DC-gekoppeld is, moet apart worden aangemeld bij je netbeheerder, en een verplichte beperking van het terugleververmogen speelt bij een gewoon huishouden vrijwel nooit. Sinds 7 mei 2024 geldt via energieleveren.nl een aparte aanmeldplicht voor elke elektriciteitsopslageenheid tot 1 megawatt, naast de al langer bestaande aanmeldplicht voor zonnepanelen, meldt Netbeheer Nederland. Enexis Netbeheer bevestigt dat dit wettelijk verplicht is: wie zonnepanelen, een thuisbatterij of een andere manier van opwekken of opslaan heeft, moet die apart aanmelden op energieleveren.nl.

Voor de AC- of DC-keuze is relevant welke gegevens je daarbij opgeeft. Bij een AC-gekoppelde batterij meld je de batterij en zijn eigen omvormer als los apparaat aan, naast de al bestaande melding van je zonnepanelen-omvormer. Bij een DC-gekoppelde vervanging verandert ook de melding van je zonnepanelen-omvormer zelf, omdat die omvormer vervangen is; Netbeheer Nederland meldt dat wie eerder alleen zonnepanelen aanmeldde en daarbij aangaf dat er "opslag aanwezig" is, door de eigen netbeheerder benaderd kan worden om die gegevens te verifiëren. Zorg er bij een DC-gekoppelde omvormervervanging dus voor dat zowel de oude melding wordt bijgewerkt als de nieuwe situatie compleet wordt doorgegeven — bij ons regelt de installateur dit als onderdeel van de oplevering.

Een verplichte, harde beperking van het vermogen dat je aan het net mag terugleveren — een terugleverbegrenzing die een netbeheerder actief afdwingt — is voor gewone huishoudens op dit moment geen realistisch scenario. De ACM beschrijft in haar overzicht van congestiemaatregelen een "real time interface"-maatregel waarmee netbeheerders het invoedingsvermogen van opwek- en opslaginstallaties kunnen verlagen, maar dat geldt expliciet voor installaties van 1 megawatt of groter — ruim boven de schaal van een thuisbatterij. Lokale netcongestie kan wel invloed hebben op hoe aantrekkelijk terugleveren is, en een batterij kan daar juist bij helpen door stroom lokaal te bufferen in plaats van meteen terug te leveren; hoe dat voor jouw regio werkt, lees je bij helpt een thuisbatterij tegen netcongestie.

Mijnhuisinstallaties plaatst uitsluitend het DC-gekoppelde KSTAR-systeem: heb je een goed werkende zonnepanelen-omvormer die je per se wilt behouden, dan is een aanbieder met een AC-gekoppelde batterij-omvormer een reëel alternatief elders in de markt. In alle andere situaties — nieuwe installatie, verouderde omvormer, of rendement als prioriteit — sluit ons systeem aan bij wat de markt zelf al als logische DC-keuze aanwijst. Twijfel je nog over de juiste capaciteit, kijk dan bij hoeveel kWh thuisbatterij heb je nodig.

Voordat je een offerte ondertekent, wil je van je installateur een concreet antwoord op wat de AC- of DC-keuze voor jóuw installatie betekent, niet alleen een algemeen verhaal over rendement. De volgende vragen horen standaard tijdens of na de schouw beantwoord te worden:

• Is mijn huidige zonnepanelen-omvormer geschikt om ongemoeid te blijven bij een AC-gekoppelde batterij, of adviseer je vervanging?
• Als je DC-gekoppeld adviseert: wat kost de nieuwe hybride omvormer apart van de batterij, en wat gebeurt er met de garantie op mijn huidige omvormer?
• Ondersteunt de voorgestelde opstelling eilandbedrijf, en laden mijn zonnepanelen dan ook bij tijdens een stroomstoring?
• Welk vermogen kan ik tijdens noodstroom maximaal gebruiken, en is dat genoeg voor de apparaten die ik dan wil laten draaien?
• Wie is verantwoordelijk voor de garantie op elk onderdeel afzonderlijk, en bij wie meld ik een storing?
• Regel jij de aanmelding bij energieleveren.nl voor zowel de batterij als, bij een omvormervervanging, de gewijzigde zonnepanelen-installatie?
• Werk je volgens NEN 1010, en krijg ik een installatierapport waarin dat staat?

Mijnhuisinstallaties regelt een gratis schouw aan huis, waarna je één vaste prijs krijgt voor advies, materiaal en installatie door een InstallQ-erkende installateur, en je betaalt pas zodra je financiering rond is: € 500 aanbetaling, het restant na oplevering. We plaatsen altijd een DC-gekoppelde hybride omvormer uit de KSTAR BluESpark-serie; tijdens de schouw beoordelen we of je bestaande zonnepanelen-omvormer daarvoor plaatsmaakt en wat dat voor je aansluiting en bekabeling betekent, zodat je niet zelf hoeft uit te zoeken hoe die vervanging in zijn werk gaat. Bekijk de mogelijkheden op onze pagina over de thuisbatterij of reken via de salderingscheck uit wat het einde van salderen betekent.